بخشی از مقدمه یک تحقیق دانشگاهی
به نام خداوند بخشنده مهربان
مقدمه
نوشته ناصر شجاعی
مهاباد شهری است، کرد نشین به پایتختی مکریان که در جنوب آذربایجان غربی، به مختصات جغرافیایی 37.1547 درجه شمالی و 45.7217 درجه شرقی در کنار دریاچه سد زیبای آن - که به جرعت یکی از نزدیک ترین سدهای جهان به شهر میباشد و نمای زیبایی به آن بخشیده است - در کنار کوه قول قولاغ جا خوش کرده است. قدمت این شهر بیش از 400 سال میباشد. که در تاریخ کوتاه خود شاهد فراز و نشیبهای بسیار نیز بوده است.
همچنین در طول دههها زمان، اسم ها نیز بر خود دیده، چنانکه در ابتدا به روایت کتاب خاطرات یک مترجم استاد محمد قاضی: ((مهاباد در آن ایام ((ساوجبلاغ مکری)) نام داشت ساوجبلاغ واژهای است ترکی و در اصل (ساوخبلاغ) یا (ساوخ بولاغ) بوده است، که به معنی چشمه آب سرد است، و معلوم نیست چرا این اسم بیمسمّی را بر این شهر نهاده بودند، چون نه تنها چشمه آب سردی در آن یافت نمیشود، بلکه برعکس، چشمه معدنی آب گرمی هم دارد به اسم ((گراو)) که بوی بدی از آن متصاعد است و اغلب برای معالجه بیماریهای روماتیسمی در آن آب تنی میکنند))[1] اما بعدها همان گونه که سید محمد صمدی در کتاب تاریخچه مهاباد میگویید: ((-ساوجیلاغ- درزمان حکومت رضا خان همچون بسیاری از شهرها که نامشان تغییر یافت، به مهاباد تغییر داده شد. درباره واژه مهاباد تاکنون تعییرات و معناهای گوناگونی گفته اند. ماد آباد گفته اند که این تعبیر هیچ گونه دلیل قابل قبولی به همراه ندارد.
مه آباداگر بمعنای جائی باشد که همیشه مه آلود است. این تعبیر نیز با واقعیت وفق نمیدهد. در صفحه 554 جلد دوم فرهنگ فارسی برهان قاطع (2 جلدی) در برابر واژه مهاباد چنین نوشته است: نام اولین پیغمبریست که به عجم مبعوث شد و کتابی آورد و آن را دساتیر خوانند. بعضی نیز بر این عقیده اند که مهاباد به معنای جائی است که بزرگان آنجا را آباد کردهاند.[2]
اما آنچه که این شهر را مورد توجه قرار داده است. موقعیت خاص آن و مسولینی بوده که در طول اعصار بر آن حکومت کردهاند، که میتوان از .......، فرماندار نظامی شهر در سال 13... هجری شمسی نام برد که نه تنها در زیبا سازی، بلکه در زیرساختهای شهری نقشی به سزا ایفا کرده است، به عنوان مثال شبکه سراسری فاضلاب که از پشتپ طرف شیلان شروع شده تا شهرداری و از ..... تا .... وسرانجام در رودخانه مهاباد وقاع در خیابان امید معروفی- نزدیک ناحیه دو سابق شهرداری- ختم میشود. (این در حالی است که تهران امسال پروژه شبکه سراسری فاضلاب خود را شروع کرده است) همچنین میتوان از احداث خیابان های اصلی شهر چون خیابان میدان ساعت تا میدان توحید (محمود کان) و... و احداث میدان هایی چون میدان شهرداری میدان ملاجامی و میدان توحید اشاره کرد.
در همین راستا ما به عنوان تحقیقی از طرف دانشگاه در طول ترم تحصیلی، برآن شدیم، با نگاهی به نقطه ضعفها و قوتها، شهر را مورد کنکاش قرارداده باشیم. بر همین اساس نگاهی هم داشتهایم به محله ارمنیان، واقع در پشت سهراه سیدنظام، تا به کمک آن بتوانیم نمونهایی از جامعه آماری را نیز دردست داشته باشیم.
شایان ذکر است که اسم این محله همان گونه که از نامش پیداست، به ساکنان این محله، در دهه های اخیر که همگی ارمنی بودهاند و از ترس جان خود به خاطر آنچه که امروز ((هولوکاست ارامنه))[3] گفته میشود ترکیه را به عزم ایران ترک کرده و سپس از راه ارومیه به مهاباد آمده بودند. اطلاق میشود.
